Thư viện » Giáo trình
GIÁO TRÌNH LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ dành cho sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế chính trị

Dưới xã hội nô lệ và phong kiến, các tư tưởng kinh tế được các đại biểu nổi tiếng như Xenophon, Platon, Aristoteles, Mạnh Tử, Thomas d’Aquin…đề cập với những phạm trù như: phân công lao động, phân phối thu nhập, hàng hoá, tiền tệ, tư bản, ruộng đất…Những tư tưởng đó phản ánh sự đấu tranh để bảo vệ kinh tế tự nhiên hoặc ủng hộ kinh tế hàng hóa đang có xu hướng phát triển. Những tư tưởng này nhằm giải quyết những vấn đề đạo đức, luân lý, chính trị, đẳng cấp…hơn là giải quyết về bản thân nền kinh tế. Do vậy, các tư tưởng kinh tế thời cổ đại và trung cổ còn rất sơ khai, nó phản ánh tính hình thức bên ngoài thiếu tính khái quát và chưa trở thành hệ thống lý luận. Mặt khác, do chịu ảnh hưởng nặng nề thần học và đạo giáo nên các tư tưởng kinh tế thiếu tính khách quan, chưa xây dựng được lý luận khoa học kinh tế.

Từ cuối thế kỷ XV, cuối chế độ phong kiến, kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa bắt đầu hình thành, những vấn đề kinh tế được nghiên cứu một cách tỉ mỉ, toàn diện hơn. Danh từ kinh tế chính trị học đựơc học giả người Pháp theo chủ nghĩa trọng thương là Montchretien đưa ra năm 1615 trong luận văn  kinh tế chính trị của mình.

Khoa học kinh tế chính trị bắt đầu trừ chủ nghĩa trọng thương (thế kỷ XV-XVII), lý luận học thuyết trọng thương là lý luận đầu tiên nghiên cứu về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, đồng thời cũng là chính sách của   nhà nước trong thời kỳ tích luỹ nguyên luỹ tư bản và mới ra đời của chủ nghĩa tư bản. Chủ nghĩa trọng thương nghiên cứu kinh tế chính trị trong lĩnh vực lưu thông, ngành thương nghiệp được đánh giá cao và được coi là ngành sản xuất của cải. Lý luận học thuyết trọng thương là sự khái quát có tính chất kinh nghiệm những hiện tượng trên bề mặt cuộc sống. Vì vậy, khi chủ nghĩa tư bản phát triển, những luận điểm của chủ nghĩa trọng thương trở nên lỗi thời nhường chỗ cho chủ nghĩa trọng nông ở Pháp và kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh. Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh, mở đầu William Petty và kết thúc ở David Ricardo còn ở Pháp kết thúc ở Sismondi. Kinh tế chính trị tư sản cổ điển chuyển việc nghiên cứu kinh tế chính trị từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất và khẳng định lao động là nguồn gốc của giá trị, từ đó xây dựng hệ thống lý luận khá hoàn chỉnh về: phân công lao động, giá trị, tiền tệ, thu nhập, tư bản, tái sản xuất tư bản xã hội, mậu dịch quốc tế v.v…Thành công của trào lưu này là phân tích nội dung bên trong, phát hiện được những quy luật chi phối nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Sau A.Smith, trào lưu này phát triển theo hai hướng, D.Ricardo phát triển theo những yếu tố khoa học của A.Smith và đã đưa kinh tế chính trị phát triển đạt đỉnh cao của nó. Hướng này, được C.Mác kế thừa, phê phán chọn lọc và phát triển trở thành học thuyết kinh tế khoa học và cách mạng, sau đó được V.I.Lênin phát triển. Trong lúc đó, hướng khác thì R.Malthus, J.B Say phân tích những yếu tố tầm thường của A.Smith, đặc trưng của hướng này là miêu tả các sự kiện, hiện tượng kinh tế bên ngoài nhằm che đậy bản chất và mâu thuẫn bên trong, tách kinh tế ra khỏi chính trị để trở thành môn học kinh tế thuần tuý, đó là những học thuyết kinh tế của các trường phái kinh tế tư sản hiện đại.

Những nội dung trên được phân tích và trình bày một cách logic trong  quyển  Giáo trình Lịch sử các học thuyết kinh tế - Dành cho sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế chính trị.


Giáo trình được biên soạn bởi tập thể giảng viên khoa Kinh tế chính trị

do TS. Hà Xuân Vấn và ThS. Lê Đình Vui đồng chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Huế - 2008